Dydaktyka historii


Wydarzenia z życia Oddziału i PTH
Treść statutu Polskiego Towarzystwa Historycznego
Informacje o aktualnych władzach Oddziału
Historia Oddziału Łódzkiego PTH
Sprawozdanie z działalności OŁ PTH za lata 2000-2003
Biogramy Członków Honorowych PTH z Łodzi
Wzór deklaracji członkowskiej Oddziału Łódzkiego PTH
Informacje o odczytach historycznych i zebraniach
Informacje o olimpiadach i konkursach organizowanych przez PTH
Informacje o publikacjach Oddziału Łódzkiego PTH
Informacje dotyczące Rocznika Łódzkiego
Artykuły i materiały dla studentów i nauczycieli związane z dydaktyką historii
Koła terenowe działające w ramach Oddziału Łódzkiego PTH
Galeria zdjęć dokumentujących działalność OŁ PTH
Adresy wybranych stron internetowych przydatnych historykom
Kontakt z Zarządem Oddziału Łódzkiego PTH
Jan Chańko


Komputerowe testy z historii z lat 1987-2005.

       Tekst wykładu wygłoszonego na posiedzeniu naukowym Oddziału Łódzkiego Polskiego Towarzystwa Historycznego w dniu 11 maja 2005 r.
Towarzyszył mu pokaz działania omawianych programów komputerowych.


1. Uwagi wstępne

       Na wstępie chciałbym zauważyć, że winien jestem Państwu nawiązanie do poprzedniego wystąpienia i do aktualnej sytuacji. Moja dzisiejsza prezentacja jest w pewnym sensie kontynuacją w stosunku do tematu zaprezentowanego na tym forum w maju 2003 r. Był to tekst pt. Kochać czy nienawidzić ? Testy z historii, który jest obecny na stronie internetowej naszego Oddziału w dziale Dydaktyka.
       Mówiłem wówczas, że „równie interesujące (jak tekstowe) są komputerowe zestawy testowe z historii […]. Testy komputerowe mają oprócz takich samych jak tekstowe, także inne zalety i wady, związane z techniką komputerową i multimedialnym charakterem. I jedne i drugie budzą wśród nauczycieli i uczniów różnorodne, silne emocje. Zatem czy kochane, czy też znienawidzone, testy funkcjonują, a najistotniejsze jest to, że wielokrotnie ich wyniki i tylko one decydują np. o przyjęciu na wyższą uczelnię”. Tak pisałem dwa lata temu Obecnie raczej już nie decydują na uczelni, ale przyszłość testów w ogóle, a komputerowych w szczególności wydaje się obiecująca.
       Nadal „liczebność zagorzałych zwolenników i zaciekłych przeciwników testów z historii jest znaczna”. Jest bardzo mało osób spośród zawodowych historyków, które by wobec testów zachowywały się obojętnie lub deklarowały brak zdania na ten temat. Usłyszałem też pogląd, że częste rozwiązywanie testów zwiększa znacznie prawdopodobieństwo zachorowania na chorobę Altzheimera (czego rzekomo dowiodły rezultaty badań licznych amerykańskich uczonych). Oczywiście ten pogląd to stanowisko skrajne, a wywołane być może tym, że prezentujący go student stanął przed koniecznością ujawnienia swej wcale niepokaźnej wiedzy w rozwiązywanym na ćwiczeniach teście.
       Niektórzy wyznają, że chcieliby „pokochać” owe testy, ale ich rozliczne usterki na to nie pozwalają. Warto jednak zauważyć, że wśród młodzieży przewagę mają zwolennicy testów. Ich argumentami są bezstresowość i niestety możliwość ściągania jednych od drugich. Ale także młodzież mówi o precyzji i o obiektywizmie ocen a przy testach komputerowych o ich szybkości działania i multimedialnej lub tylko graficznej doskonałości.
       Nie muszę przypominać Państwu, iż jutro tj. 12 maja 2005 r. w całym kraju maturzyści, którzy wybrali historię jako przedmiot dodatkowy, przystąpią do Nowej Matury, która będzie miała postać dwupoziomowego testu z różnymi rodzajami pytań/zadań oraz zróżnicowaną punktacją odpowiedzi. Egzamin ten będzie po raz pierwszy oceniany zewnętrznie. W moim dzisiejszym wystąpieniu problematyka Nowej Matury powróci jeszcze pod jego koniec.
       Chciałbym jeszcze poczynić uwagi co do ram chronologicznych mojego wystąpienia. Muszę przyznać się do dokonania modyfikacji. Miałem Państwu prezentować Komputerowe testy z historii z lat 1991-2004.
Cezura początkowa wynikała z tego, że właśnie w 1991 r. nabyłem swój pierwszy komputer i zakupiłem pierwsze testy z historii. Sprzedał mi je sympatyczny młody handlowiec, który miał na pierwszym piętrze w łódzkim Centralu maleńką komórkę i handlował legalnie głównie nielegalnymi kopiami różnych gier. Ale jak się okazało miał i legalne oprogramowanie. Indagowany przeze mnie o programy z historii powiedział, że rozejrzy się i uczynił to skutecznie, dostarczając mi kilku programów, z których dwa były testami i to typu freeware, tj. dozwolone było kopiowanie i rozpowszechniane. Zostaną dziś zaprezentowane. W trakcie pracy z tymi testami przeoczyłem to, ale przygotowując dzisiejsze wystąpienie odnalazłem w metrykach tych testów datę 1987.
Przesunięcie cezury końcowej na rok bieżący wynika z chęci pokazania Państwu, choć bardzo skrótowo, najnowszych produkcji związanych z egzaminami (Sprawdziany Szóstoklasisty 2005, Testy Gimnazjalne 2005, Nowa Matura 2005).
       Pozwolę sobie w tym miejscu zaznaczyć, iż muszę pominąć takie zagadnienia jak:
      a) uzasadnienie przyczyn testowania wiedzy historycznej i umiejętności ucznia (a może także i nauczyciela ?)
      b) zasady konstruowania testów
      c) formy samych testów i rodzaje pytań testowych
      d) zasady konstruowania skal oceniania i inne zagadnienia dotyczące ewaluacji poszczególnych pytań/zadań testowych i całych testów.
       Częściowo zostały one omówione w moim poprzednim odczycie. W jego wersji internetowej znajda też Państwo informacje o podstawowej literaturze dotyczącej testów historycznych. Natomiast nie spotkałem jeszcze pozycji, która dotyczyłaby wyłącznie komputerowych testów z historii.

2. Testy komputerowe - próba definicji

       Właściwie obecnie wszystkie testy pisane są na komputerach.. Służą one jako edytory tekstów, kart odpowiedzi czy tzw. kluczy do testów, które są następnie drukowane i wykorzystywane, tj. rozwiązywane i oceniane manualnie.
       Jednak w przypadku testów komputerowych w ścisłym znaczeniu chodzi o zadania, które poznawane są bezpośrednio z ekranu monitora komputerowego, zaś ich rozwiązania wprowadzane są przez rozwiązującego test do programu przy pomocy urządzeń peryferyjnych, tj. klawiatury lub myszy. Ponadto program komputerowy identyfikuje poprawne i niepoprawne odpowiedzi sygnalizując to rozwiązującemu test:
      a) bezpośrednio po udzieleniu każdej odpowiedzi,
      b) na końcu testu,
      c) a+b.
       Istotną cechą testów komputerowych złożonych z wielu pytań może być też (ale nie musi) losowe generowanie kolejności pytań. Losowo także może być dokonywany wybór pytań, spośród liczącej ich znacznie więcej bazy danych. Czasami dobór pytań i ich ilość są w pewnej mierze do dyspozycji rozwiązującego. Ustala on przed rozpoczęciem testu na ile pytań chce odpowiedzieć, z jakiej dziedziny czy tematu (tematów).
       Pytania /zadania testu komputerowego powinny być tak sformułowane, aby udzielona odpowiedź mogła być „zrozumiała” czy też „rozpoznawalna” dla programu, co pozwala na przyznanie lub nie pojedynczego punktu lub punktów od 0do n. Ocenianie komputerowe jest zatem jednolite, w pełni obiektywne i co trzeba dodać „bezduszne”, co oznacza że program z błędem będzie w nieskończoność (chyba, że wtargnie doń programista) powtarzał np. nie uznanie odpowiedzi poprawnej lub uznanie odpowiedzi błędnej za poprawną.
       Udzielanie odpowiedzi może być zaprogramowane różnorako, a zatem może to być :
      - wpisanie właściwej odpowiedzi, np. daty z klawiatury,
      - zaznaczenie np. tzw. ptaszkiem odpowiedzi właściwej,
      - kliknięcie myszą na właściwą odpowiedź lub jej symbol w teście wyboru,
      - łączenie elementów np. strzałką,
      -przeciągnięcie myszą właściwych elementów na właściwe miejsca,
      - zaznaczenie fragmentów tekstu,
      - zaznaczenie (zakolorowanie) fragmentów mapy,
      - ułożenie układanki (puzzle - pucel).
       Form udzielania odpowiedzi jest jeszcze więcej i będzie zapewne jeszcze więcej w miarę rozwoju możliwości technicznych.

3. Przegląd testów i uwagi na ich temat :

Najstarsze znane mi polskie testy z historii (1987-1996)

      Są to: DATY, WŁADCY POLSKI, programy obsługiwane przez mój pierwszy komputer zakupiony w 1991 r. (1 MB RAM, system operacyjny DOS, HDD 100 MB) oba testy, jak wspomniałem, nabyłem w 1991 r. Nie wymagają użycia myszy, wszystkie działania dokonywane są przy pomocy klawiatury. Obecnie, mimo wartości kształcących, można je uznać za zabytki i otoczyć ochroną.
      a) DATY Krzysztof Stanowski, Lublin 1987.
Test bez błędów. Dwa poziomy: szkoła podstawowa (10 pytań), szkoła średnia (20 pytań). Wpisywanie dat z klawiatury. Podział na epoki. Możliwość łączenia epok i wyboru testu całościowego. Jest też wersja obejmująca różne zagadnienia. Oceny od bdb do ndst podawane na końcu testu. Trzy możliwości pracy z programem: można przeglądać daty, dokonywać wyboru z czterech możliwości lub udzielać samodzielnych odpowiedzi. Można Sporo możliwości wykorzystania w samokształceniu i podczas sprawdzania poziomu wiedzy.
      b) WŁADCY POLSKI - j. w.
Test „manualny” albo „sprawnościowy” tj. na czas (trzy opcje) i z trzema prędkościami podawania kolejnych pytań. Pomija rozbicie dzielnicowe i władców tego okresu. Błędy programowania, zwłaszcza gdy udzielimy na pierwsze zadane pytanie błędnej odpowiedzi, następne pytania mogą dotyczyć już innego władcy. Brak ewaluacji. Po zakończeniu testu pojawia się natomiast zabawna lista rankingowa rzekomych rozwiązujących (Sienkiewicz, Matejko). Oceniam, że przy umiarkowanym tempie podawania pytań i czasie 5 minut, na ocenę dostateczną należałoby przekroczyć 50 punktów; na dobrą – 80, a na bardzo dobrą 100. Kilka lat temu, moich oczach, pewien inżynier rolnik z Topoli Królewskiej, uzyskał nieco ponad 200 punktów w takich warunkach, co jest wynikiem wręcz fantastycznym.

Testy „nowożytne” (1997-2002)

      c) Testy z historii ogólnej (J. Micuń)
pierwszy, znany mi , test wymagający Windows ’95, wydany w roku 1997. Zakupywany na dyskietce, mógł być trzy razy instalowany. Test w kolorze i z dźwiękiem (optymistycznym po dobrej i nerwowym po złej odpowiedzi). Obsługiwany myszą komputerową. Po odpowiedzi błędnej zostaje zaznaczona odpowiedź poprawna, a test wymaga odblokowania, po odpowiedzi poprawnej następuje automatyczne wyświetlenie następnego pytania. Test oparty został na popularnej książce z testami (J. Micuń, Testy z historii ogólnej, Warszawa 1996). Test posiada dziewięć możliwości: cztery na każdą z klas licealnych (po 150-200 pytań), dalsze cztery to dodatki – po jednym na każdą klasę – rzekomo dla kandydatów na prawo (po 100 pytań), ostatnią jest tzw. test globalny, po którym wyświetlane jest ciekawe podsumowanie podające rezultaty w odniesieniu do poszczególnych bloków pytań. Można w nim ponadto ustalić ilość pytań. Jest możliwość podejrzenia statystyki udzielanych odpowiedzi. Test bardzo rozpowszechniony i ceniony. Jego wartość obniża brak korekty. W przypadku kilkunastu pytań akceptowane są błędne i nie uznawane poprawne odpowiedzi. Na podobnych zasadach działał program Testy z historii najnowszej i WOS, oparty na innej drugiej książce testowej J. Micunia pod tymże tytułem (Warszawa 1998).
      d) Encyklopedia Królów Polski – część testowa zwana Quiz.
Płyta z serii Encyklopedie Multimedialne, wyd. Polskie Media Mercom Sp. Z o. o., Poznań [1997?]., była później sprzedawana jako dodatek do folderu z władcami Polski (1999). Płyta sama startuje przy pompatycznej muzyce. Pod adresem internetowym em.com.pl – obecnie strona internetowa grupy rockowej. Zakres quizu – dotyczy władców i wydarzeń z okresu ich rządów, tj. do 1795 r., w zasadzie pominięty został okres rozbicia dzielnicowego. Pytania zamknięte, wybór jednokrotny, cztery podpowiedzi. Quiz liczy 150 pytań ma 3 poziomy po 50 pytań i 3 po 10, czyli 6 wersji, kolejność zadawania pytań losowa, w obrębie danego poziomu, w wersji 10 pytań wybór z 50. Ocenianie bieżące: lektor ponurym głosem mówi „dobrze” lub „źle”, zapis punktacji dokonuje się na bocznej tabliczce. Za odpowiedź udzieloną za pierwszym razem zaliczanych jest 5 punktów, za drugim razem 1 punkt, odpowiedzi do skutku pozytywnego. Po złej odpowiedzi wyświetla się ramka z wyborem „Ściąga” i „Spróbuj ponownie”. Zainstalowany, ale nie uruchomiony bezpośrednio z płyty, program kreuje listę zwycięzców.
      e) Encyklopedia XX wieku – część testowa zwana Quiz.
Seria Encyklopedie Multimedialne, wyd. Polskie Media Mercom Sp. Z o. o., Poznań 2000 Płyta sama startuje przy tej samej pompatycznej muzyce. Zakres programu zgodny z tytułem. Quiz dotyczy lat 1901-1999. Pytania zamknięte, wybór jednokrotny, cztery podpowiedzi. Test obejmuje powszechną i historię Polski – pytania pomieszane, serie po 10 pytań. Dwa rodzaje pytań: „Który to był rok?” i „Kto to był?” Kolejność losowa, wybór prawdopodobnie spośród 50 pytań w każdej kategorii. Ewaluacja: bieżąca: ten sam lektor nadal ponurym głosem mówi „dobrze” lub „źle”, zapis punktacji na tabliczce. Za odpowiedź udzieloną za pierwszym razem zaliczanych jest 5 punktów, za drugim razem 4 punkty za trzecim 3 itd., odpowiedzi do skutku pozytywnego. Po złej odpowiedzi wyświetla się ramka z wyborem „Odpowiedź” (gdy klikniemy podświetla się na czerwono prawidłowa odpowiedź) i „Próba” (kolejna odpowiedź, już za mniej punktów. Zainstalowany program kreuje listę zwycięzców.
      f) Historia najnowsza i WOS od 1945 r. – Megatest i Egzamin końcowy.
Po otwarciu płyty inny tytuł Historia najnowsza po roku 1945, autor tekstu Janusz Micuń, porządna informacja autorska o płycie. Teksty i pytania na podstawie, wspomnianej wyżej, książki testowej Testy z historii najnowszej i WOS, wyd. LYNX-SFT (lecz pod adresem Lynx.com.pl znajdujemy odzież dżinsową renomowanych firm). Płyta łatwo instaluje się z INSTALUJ.EXE i ma wesolutkie muzycznie i już mniej wesołe tekstowo i filmowo INTRO. Zakres: XIX i XX w. +zagadnienia z szeroko rozumianej Wiedzy o Społeczeństwie. Pytania są zamknięte – wybór z trzech podpowiedzi. W wersji Megatest ciąg pytań się nie kończy, tj. można odpowiadać do oporu – pytania będą się losowo powtarzać. Posiadam dwie odmienne wersje: pierwsza jest płyta z 2001 – nie można wykonać w obrębie Megatestu wyboru zagadnienia. Na płycie z 2003 r. jest wybór pomiędzy testem całościowym a testem z jednego z dziewięciu zagadnień. Oprócz tego w obu wersjach istnieje opcja pt. Egzamin końcowy – całościowy, który trwa 15 minut i w wersji z 2003 r. z jednego z 9 tematów (zagadnień) – 5 minut i 25 pytań. W tej odmianie testu nie można na bieżąco sprawdzać wyniku ani też nie rozlegają się charakterystyczne w Megateście oznaki aplauzu lub dezaprobaty. Bowiem, jeśli chodzi o ocenianie, to po odpowiedzi dobrej następują dość długie, ale jednak milknące oklaski i błyskawiczne przejście do następnego pytania. Po złej coś jakby jęk, szloch i czkawka w jednym krótkim dźwięku. Zła odpowiedź zostaje zaznaczona iksem (X) a dobra „ptaszkiem” (V), trzeba odblokować dalsze zadawanie pytań strzałką. W każdej chwili można sprawdzić statystykę odpowiedzi. W wersji testu pt. Egzamin końcowy wyświetlana jest także słowna ocena. Skala ocen jest nie podana, ale dość łagodna bo np. za 72 % poprawnych odpowiedzi otrzymuje się już ocenę bardzo dobrą.
      g) Dzieje Ludzkości – część testowa.
Po uruchomieniu płyty (a uruchamia się bardzo różnie) pojawia się pełny tytuł Historia Ludzkości. Teoria i testy, Warszawa 2000 (autor Mirosław Król, nadzór merytoryczny Maria Januszewska, firma MARKSOFT). Każde poruszenie się w obrębie programu sygnalizują odgłosy które można określić jako huki. Część teoretyczna jest dość słaba, ale testy poniekąd ciekawe. Zakres: od starożytności do końca II wojny światowej. Duży wybór pytań, ale pytania czasami bardzo szczegółowe, bywa że niejasne. Pytania są zamknięte – wybór z trzech podpowiedzi. Brak wersji całościowej - odpowiedzi tylko z epok, których jest pięć: Starożytność, Średniowiecze, Dzieje nowożytne, Dzieje nowożytne i najnowsze (mniej więcej od 1914 do 1939 r.) i II wojna światowa. W obrębie epoki można zaznaczyć tematy, z których mają padać pytania. Można też określić liczbę pytań w danej serii. Odpowiedzi należy zatwierdzać OK. Ponadto można ustalić dwie opcje NAUKA: tu będziemy odpowiadać aż do udzielenia odpowiedzi prawidłowej i GRA – gdzie po złej odpowiedzi przechodzimy do następnego pytania. Bardzo skomplikowana jest statystyka testów wyświetlana po każdej serii. Jeśli idzie o ocenianie, to skala ocen nie jest podana precyzyjnie, jednak można dokonać porównania z innymi uczącymi się i graczami a także uzyskać wiedzę co do ilości pytań i odpowiedzi poprawnych i błędnych. Po zakończeniu testu ukazuje się plansza z nabazgraną oceną (od 1 do 6). Test ten zalecałbym uczniom ambitnym i lubiącym „walkę z komputerem” do ćwiczenia w domu. Ewentualnie po takim treningu można wykorzystać ten test do ocenienia wiedzy ucznia, lecz przy uważnym uczestnictwie nauczyciela (pytania niejednoznaczne lub zbyt szczegółowe).
      h) Kolekcja Testów Przedmiotowych. Szkoły Ponadpodstawowe. Historia STM (system testów multimedialnych).
Autor Jerzy Dybowski, wyd. Premiere Multimedia Sp. z o. o., Warszawa 2001. Płyta z serii testów z różnych przedmiotów. Na okładce mylna numeracja poszczególnych plików testowych. 13 testów po 20 pytań zamkniętych (wybór jednokrotny z czterech możliwości). Pod koniec prawie każdego testu pojawia się pytanie z tekstem źródłowym, rysunkiem lub wykresem czy tabelą (nowość!). Pliki-testy w spisie mają tylko numery potrzebna jest więc ściąga z tytułami testów :
      I. Historia Polski średniowiecznej
      II. Historia nowożytna Polski
      III. Historia Polski XIX wieku (1795-1914)
      IV. Historia Polski XX wieku
      V. Historia polityczna Polski
      VI. Historia starożytna
      VII. Historia powszechna średniowiecza
      VIII. Historia powszechna epoki nowożytnej
      IX. Historia powszechna XIX wieku (1789-1914)
      X. Historia powszechna XX wieku
      XI. Historia państwa, prawa i stosunków politycznych
      XII. Historia kultury
      XIII. Historia gospodarczo-społeczna
Niesłychanie wyśrubowana i szczegółowa jest skala ocen. Po teście można obejrzeć też jego statystykę ze słupkami procentów dobrych i złych odpowiedzi. Test ma wady: jest bardzo mało pytań (po 20) i podawane są zawsze w tej samej kolejności.

Testy „najnowsze” (2003-2005)

      i) Matura 2003
Zestaw testów z sześciu przedmiotów. Z historii otrzymaliśmy 20 testów całościowych (od starożytności do współczesności) po 50 pytań. Pytania padają w kolejności chronologicznej. Bardzo profesjonalne oprogramowanie, można sprawdzić odpowiedzi i poprawić błędy. Na koniec ocena. Pytania zamknięte, wybór jednokrotny z czterech podpowiedzi (ABCD). Sporo pytań opartych o mapy lub ilustracje.
      j) Nowa Matura
Nowa Matura - czerwiec 2004 (jeszcze obsługiwany przez Windows ’98) i Nowa Matura - kwiecień 2005 (tylko Windows XP) – zasługa „Gazety Wyborczej” i jej sponsorów. Multimedialność w całej pełni. Jedynie bez nagrań dźwiękowych i filmów. Zestaw testów pokazujących różne możliwości w zakresie formułowania pytań i udzielania odpowiedzi.
      k) Edu Rom 2004
Jest to zwiastun sześciu edycji dla poszczególnych klas szkoły podstawowej i gimnazjum. Wersja demonstracyjna, także towarzysząca „Gazecie Wyborczej”. W wersji demonstracyjnej małe (3-5 pytań), ale ciekawie zaaranżowane testy dla klasy czwartej szkoły podstawowej i pierwszej klasy gimnazjum.
      l) Edu Romy 2004 (P 4-6, G 1-3)
Są to zestawy po 2-3 płyty dla każdej klasy. Możliwości Edu Romów jeszcze nie zostały w pełni rozpoznane, gdyż niechętnie funkcjonują na naszych komputerach uczelnianych. Zawierają one materiał testowy jako zadania (ćwiczenia) powtórzeniowe do poszczególnych jednostek programowych (lekcji). Są też testy zbiorcze, zbudowane i funkcjonujące jak w programie i). Wielce atrakcyjne są w Edu Romach gimnazjalnych zadania polegające na układaniu obrazów (puzzle).

4. Przyszłość testów

       a) wielopoziomowe testy o różnorodnych typach pytań/zadań opartych o różne źródła wiedzy - jako materiały samokształceniowe, dla wielu uczniów taka forma utrwalania i powtarzania materiału będzie naturalna i owocna,
       b) testy sprawdzające wiedzę i umiejętności uczniów w trakcie edukacji szkolnej – atrakcyjna i obiektywna kontrola, urozmaicenie w stosunku do znienawidzonych kartkówek, możliwości techniczne wielu szkół są jednak jeszcze zbyt skromne,
       c) Nowa Matura może już niebawem w wersji komputerowej, np. początkowo dla dysgrafików i dyslektyków.